IBOS XML-muzieklezer componenten 6
Losse noten voor alle partijen 18
Losse noten voor een geselecteerde partij 19
Bladmuziek importeren van internet 20
Exporteren als Braillemuziek 21
Braille muziek Music export concepten 21
IBOS Xml Muzieklezer layout 23
Afdrukken van braille muziekbestanden op een brailleprinter 25
Kopieren van braille muziekbestanden naar een notetaker apparaat 25
De IBOS XML-muzieklezer is hetzelfde opgebouwd als Windows en gebruikt de bekende basisprincipes. In tegenstelling tot de meeste Windows programma's is de IBOS XML-muzieklezer vanaf het begin zo ontworpen dat deze toegankelijk is voor blinden en slechtzienden.
De IBOS XML-muzieklezer gebruikt de standaard Windows display elementen als menubalk, keuzelijst, aankruisvakken en de boomstructuur. Deze elementen zijn wel bekend bij de meeste blinde en slechtziende computergebruikers.
De IBOS XML-muzieklezer vergt dus alleen standaard PC-vaardigheden. IBOS XML-muzieklezer gebruikt het meest wijd verspreide digitale bestandsformaat om bladmuziek te beschrijven, namelijk Music XML. Music XML bevat dezelfde informatie als de normale, geprinte bladmuziek. Bladmuziek in Music XML-formaat kan:
• Gekocht worden (bijvoorbeeld via internet).
• Gedownload worden van één van de vele bibliotheken met bladmuziek op internet.
• Gemaakt worden met notatiesoftware zoals Sibelius of MuseScore
• Gegenereerd worden van geprinte bladmuziek met gebruik making van optische herkenningssoftware (OCR), bijvoorbeeld door gebruik te maken van het programma 'Photoscore'.
Het gebruik van OCR vraagt meestal de hulp van iemand met een normale visus (en wat muzikale vaardigheden). Maar dit geldt alleen bij het gebruik van notatieprogramma's die het bestand niet als Muziek XML-bestand kunnen exporteren.
U kunt het notatieprogramma Sibelius en MuseScore direct vanuit IBOS XML-muzieklezer openen om de huidige bladmuziek te wijzigen. Het gebruik van IBOS XML-muzieklezer vraagt geen technische kennis over MusicXML. Geïnteresseerde gebruikers kunnen een uitstekende beschrijving hier vinden:
Zoals hierboven beschreven is, is IBOS XML-muzieklezer gebaseerd op de vijf onderstaande welbekende componenten, die het mogelijk maken om een Muziek XML-bestand te openen en daarin te navigeren. Deze componenten zijn:
Menu Balk |
Wordt gebruikt om een muziek XML-bestand te openen. Wordt ook gebruikt voor aanvullende functies, zoals het downloaden van MusicXML bestanden vanaf het internet of het inschakelen van notatieprogramma's als Sibelius of MuseScore. |
Noten Lijst |
Toont het geselecteerde Muziek XML-bestand in tekst en in braillemuziek. Als Jaws wordt gebruikt, wordt de tekst ook voorgelezen. Als een braille leesregel is aangesloten worden zowel de tekst als de braillemuziek getoond. De bladmuziek kan ook als muziek afgespeeld worden via de luidsprekers van de PC. |
Status Balk |
Deze geeft informatie over het huidige deel van de bladmuziek, zoals het nummer van de maat, de sleutel, akkoord en tempo. |
Noten Filter |
Hier kan de gevorderde gebruiker kiezen welke delen van het MuziekXML-bestand afgespeeld, gelezen en getoond moeten worden. Vanaf versie 3.0.0.0 worden deze instellingen in een apart bestand opgeslagen en gaan niet verloren als een nieuw bestand wordt geladen of als de IBOS XML-muzieklezer gesloten wordt. |
Detail lijst |
Hier kan de gevorderde gebruiker kiezen welke gedetailleerde informatie hij wil zien die te maken heeft met een bepaald moment in de muziek. Dit zijn bijvoorbeeld de afzonderlijke noten, akkoordsymbolen en statusinformatie (inclusief het nummer van de maat en de positie binnen de maat). Deze detaillijst kan ook een lijst van gebruikte muziekinstrumenten tonen en braillemuziek tonen waarbij de huidige gebruikersinstellingen gebruikt worden.
|
Zoals bij alle andere Windows programma's kunt u altijd:
• De menubalk activeren door de ALT-knop in te drukken.
• Schakelen tussen de componenten (in dit geval de notenlijst en het notenfilter) met de TAB-knop.
• Een lopende actie stoppen met de ESC-knop.
• Het programma beëindigen met ALT + F4 knoppen.
In aanvulling hierop kunnen de gebruikelijke JAWS-commando's gebruikt worden als JAWS ingeschakeld is. Zoals:
• Het voorlezen van de statusbalk (zonder de focus te veranderen) door INSERT + PAGEDOWN in te drukken).
• De titelregel voor te lezen door INSERT + T in te drukken.
• Een boodschap laten voorlezen door INSERT + B in te drukken.
• De spraak aan/uit te schakelen door INSERT + SPATIEBALK, gevolgd door de letter S.
Een uitgebreidere lijst van sneltoetsen staat verderop in dit document en kan in het programma zelf gevonden worden onder help -> sneltoetsen.
De volgende tabel geeft een meer gedetailleerde beschrijving van de bovengenoemde componenten.
De menubalk bevat de volgende submenu's:
Submenu
|
Functie |
Sneltoetsen |
Bestanden |
Open Muziek XML Bestand |
CONTROL + O |
Bestanden |
Open laatst geopende Muziek XML bestand Open MusicXml file most recent location |
CONTROL + ALT + O |
Bestanden |
Open Music Xml bestand met standaard instellingen |
CONTROL + SHIFT+ O |
Bestanden |
Importeer downloads |
|
Bestanden |
Importeer downloads van vandaag |
|
Bestanden |
Imporeer laatste samples |
|
Bestanden |
Exporteer braillemuziek naar bestand |
|
Bestanden |
Print op brailleprinter met Windows print-programma |
CONTROL + P |
Bestanden |
Print op brailleprinter met extern programma |
CONTROL + SHIFT + P |
Bestanden |
Kopieer het braillemuziek bestand naar braille-apparaat met Windows Explorer |
|
Bestanden |
Sluit programma |
ALT + F4 |
Wijzig |
Wijzig alle filters |
|
Wijzig |
Wijzig het filter voor de noten |
CONTROL + F |
Wijzig |
Wijzig de afspeelparameters |
CONTROL + M |
Wijzig |
Wijzig de presentatie van de tekst |
CONTROL + T |
Wijzig |
Wijzig de presentatie van braillemuziek |
CONTROL + B |
Wijzig |
Wijzig partijen |
|
Wijzig |
Wijzig details |
|
Wijzig |
Deselecteer alles |
CONTROL + 0 |
Wijzig |
Selecteer alles |
CONTROL + 1 |
Wijzig |
Ga naar maat |
CONTROL + G |
Wijzig |
Herhaal van maat n tot maat m |
CONTROL + R |
Wijzig |
Zet het tempo op n% van het tempo uit het muziek XML bestand |
CONTROL + N |
Toon |
Instrument details |
CONTROL + I |
Toon |
Muziekbraille details |
|
Instellingen |
Algemene instellingen |
ALT + S + G |
Instellingen |
Instellingen voor Notetaker profiel |
ALT + S + N |
Instellingen |
Instellingen voor braille printer profiel |
ALT + S + E |
Instellingen |
Instellingen voor braille high speed printer profiel |
ALT + S + H |
Instellingen |
Insetllingen voor algemene braille printer profiel |
ALT + S + U |
Instellingen |
Zet alle instellingen naar standaardwaarden |
ALT + S + R |
Tools |
Start IBOS Music Braille Reader |
ALT + T + I |
Tools |
Start MuseScore met huidige muziek XML bestand |
ALT + K + M |
Tools |
Start Sibelius met huidige muziek XML bestand |
ALT + K + S |
Tools |
Start Capella met huidige muziek XML bestand |
ALT + K + C |
Tools |
Start Finale met huidige muziek XML bestand |
ALT + K + F |
Tools |
Start PhotoScore |
ALT + T + P |
Tools |
Start Music Braille Editor 2 |
ALT + T + E |
Tools |
Log bestand |
ALT + K + L |
Tools |
Pad log bestand |
ALT + K + P |
Tools |
Pad muziek XML bestand |
ALT + K + B |
Tools |
Open huidig muziek XML bestand als ruw XML bestand |
ALT + K + X |
Tools |
Open huidig muziek XML bestand als ruw XML bestand met Google Chrome |
ALT + K + G |
Tools |
Open JAWS instellingen voor IBOS XML muzieklezer |
ALT + K + J |
Tools |
Open gebruikersinstellingen als ruw XML bestand |
ALT + K + I |
Muziek bibliotheken |
Open een notenlijst van het Internet en download de vrij beschikbare bestanden. De keuze is groot! https://www.musicxml.com/music-in-musicxml/ bevat links naar andere plaatsen op het web waar MusicXml bestanden gedownload kunnen worden. https://musescore.com/sheetmusic is een goede plaats om mee te beginnen.
|
ALT + X |
Help |
Over IBOS XML muzieklezer |
ALT + H + O |
Help |
Sneltoetsen |
ALT + H + S |
Help |
Link naar de nieuwste software |
ALT + H + N |
Help |
Toon gebruikershandleiding |
ALT + H + I |
Sommige menufuncties zijn vanzelfsprekend, andere hebben een toelichting nodig:
Hier kunt u het Muziek XML-bestand waarmee u wilt werken selecteren en openen.
In aanvulling daarop zijn er verschillende opties om Muziek XML-bestanden die gedownload zijn van internet te importeren in IBOS XML-muzieklezer.
Verder is het mogelijk om het huidige bestand als braillemuziek-bestand te exporteren. Dit bestand kan later naar het notetaker apparaat gestuurd worden of naar een brailleprinter.
Dit wordt verder uitgelegd in het hoofdstuk 'exporteren als braillemuziek'.
De meeste submenu's starten met het wijzigen van het notenfilter en bepalen daarmee dus wat er in de notenlijst te zien is. Afhankelijk van het submenu wordt er op een andere plaats in het notenfilter een wijziging aangebracht. Zie ook de paragraaf over het notenfilter.
Verder zijn er mogelijkheden om het afspeeltempo te wijzigen, een aantal maten te herhalen of een bepaalde maat te tonen.
Deze keuze geeft u de mogelijkheid om verschillende details te bekijken die niet afhankelijk zijn van een bepaald moment in de muziek, zoals de gebruikte muziekinstrumenten.
Zoals genoemd in het hoofdstuk 'exporteren van braillemuziek' kan de gebruikter een groot aantal parameters wijzigen en bewaren. In 'instellingen -> algemene instellingen' kan de gebruiker het pad naar de verschillende muzieknotatieprogramma's wijzigen.
Het programma bewaart automatisch een aantal recent gebruikte instellingen zodat deze bij een nieuwe start van het programma weer gebruikt worden. De meest recent gebruikte instellingen kunnen bekeken worden op
'instellingen -> algemene instellingen'.
De algemene instellingen zijn:
Naam |
Beschrijving |
Laatst geopende muziek XML bestand |
Wordt elke keer automatisch bijgewerkt automatisch bijgewerkt als de gebruiker een muziek XML bestand opent |
Pad naar het laatst geopende muziek XML bestand |
Wordt elke keer automatisch bijgewerkt automatisch bijgewerkt als de gebruiker een muziek XML bestand opent |
Pad naar het laatst opgeslagen braillemuziekbestand |
Wordt elke keer automatisch bijgewerkt automatisch bijgewerkt als de gebruiker een braillemuziekbestand exporteert |
MuseScore pad |
Pad naar .exe file als Musescore geïnstalleerd is |
Sibelius pad |
Pad naar .exe file als Sibelius geïnstalleerd is |
Capella pad |
Pad naar .exe file als Capella geïnstalleerd is |
Finale pad |
Pad naar .exe file als Finale geïnstalleerd is |
PhotoScore path |
Pad naar .exe file als PhotoScore geïnstalleerd is |
Braille Music Editor 2 path |
Pad naar .exe file als Braille Music Editor 2 geïnstalleerd is |
The “IBOS Music Braille Reader” item under “Tools” will start the integrated tool “IBOS Music Braille Reader”. Using that tool the user can open exixting NOTA Music Braille files or files, just generated and exported by “IBOS Music Xml Reader”. The contents of the Music Braille file will be shown in a listbox in a textual representation.
De items 'MuseScore', 'Sibelius', 'Capella', 'Finale' en "PhotoScore" and "Braille MusicEditor 2” starten deze programma's waarbij ze gebruik maken van de het Muziek XML-bestand dat in IBOS XML-muzieklezer geopend is. Dit is een voordeel in situaties waarin de gebruiker hulp heeft van een persoon met normale visus die de grafische voorstelling van de bladmuziek kan bekijken. Natuurlijk moeten deze programma's dan geïnstalleerd zijn op de PC.
Het submenu JAWS-instellingen open een aantal JAWS-instellingen die alleen op IBOS XML-muzieklezer van toepassing zijn. Deze instelling kan nuttig zijn bij het installeren en upgraden van JAWS en IBOS XML-muzieklezer. Deze functie is eveneens nuttig als er een nieuwe braille leesregel geïnstalleerd wordt.
De overige submenu's onder 'hulpmiddelen' worden vooral gebruikt voor programma-ontwikkeling en foutmeldingen.
De submenu's onder 'muziekbibliotheken'bevatten links naar geselecteerde MusicXML bibliotheken op internet.
Bovenaan staat een link naar de actuele lijst van zulke bibiotheken:
https://www.musicxml.com/music-in-musicxml/
Daarna volgen een groot aantal directe links naar websites met bladmuziekarchieven. Deze links zijn een uitstekende manier om 'meestal gratis' Muziek XML gebaseerde bestanden te verkrijgen. (De kwaliteit van de bestanden varieert nogal.)
De inhoud van de webpagina's waarnaar deze links verwijzen vallen NIET onder de verantwoordelijkheid van de organisatie IBOS en het gebruik van deze websites veronderstelt dat de gebruiker in staat is door websites te bladeren.
Bevat versie-informatie, een lijst met sneltoetsen, een link naar de meest actuele software en de gebruikershandleiding.
De notenlijst toont het geselecteerde Muziek XML-bestand in braillemuziek en in tekst. U kunt handmatig vooruit spoelen met de rechter pijltoets, achteruit spoelen met de linker pijltoets, naar het begin gaan met de home-toets en naar het einde gaan met de end-toets.
Als je voor- of achteruit spoelt wordt de actuele regel getoond op de braille leesregel en de noot of het akkoord wordt via de pc luidspreker afgespeeld. Als er aanvullende notaties zijn, zoals dynamiek of tempoverandering die bij die noot of het akkoord horen, dan worden die eveneens getoond.
Voor leerdoeleinden kan het handig zijn om het tempo van de muziek te wijzigen. Met de spatiebalk kunt u het afspelen starten en stoppen. Let op: in de meeste gevallen kan de spraak van JAWS de muziek niet bijhouden als u het muziekstuk in normaal tempo afspeelt. In de meeste gevallen kan een braille leesregel dat wel. In deze gevallen kan de JAWS spraak uitgeschakeld worden en weer ingeschakeld worden met het standaard JAWS commando:
INSERT+ SPATIEBALK gevolgd door de letter S.
Het afspelen kan bediend worden met:
Commando |
Betekenis |
Voorbeeld: |
CONTROL+T n ENTER |
Speel af in het tempo n |
"CONTROL+T75 ENTER": Speel af op 75% van het normale tempo |
CONTROL+Rn1,n2 ENTER |
Herhaal maten van n1 to n2 |
"CONTROL+R10,20 ENTER": Herhaal maten10 tot 20 |
CONTROL+PAGEUP |
Verhoog afspeeltempo |
|
CONTROL+PAGEDOWN |
Verlaag afspeeltempo |
|
SPATIEBALK |
Start/stop afspelen |
|
Het handmatig navigeren kan ook bediend worden met de volgende toetsen:
Commando |
Betekenis |
Voorbeeld: |
CONTROL+Gn ENTER |
Ga naar maat n |
"CONTROL+G10 ENTER": Ga naar maat 10 |
Elke regel in de Notenlijst komt overeen met alles wat er op op een bepaald moment in de muziek gebeurt en kan daarom meerdere partijen bevatten.
Als het geselecteerde Muziek XML-bestand meer dan een partij bevat, zoals een vierstemmig blokfluit ensemble of een koorstuk of een orkest, zal alles dat gelijktijdig plaatsvindt op dezelfde regel in de nootlijst komen.
Als een regel getoond wordt in de nootlijst kun je navigeren tussen de verschillende partijen door gebruik te maken van de CONTROL + PIJL-OMHOOG en de CONTROL + PIJL-OMLAAG.
Binnen een partij kunt u navigeren tussen de verschillende noten met de PIJL-OMHOOG en de PIJL-OMLAAG. Dit is handig als de partij meerdere noten bevat die gelijktijdig gespeeld worden, zoals de akkoorden van een piano, gitaar of accordeon.
Als de desbetreffende regel een akkoordsymbool bevat kunt u de naam van het akkoord en de noten lezen door gebruik te maken van CONTROL + SHIFT + PIJL-OMHOOG en CONTROL + SHIFT + PIJL-OMLAAG. Voor elke noot worden de functie van de noot in het akkoord en de toonhoogte van de noot genoemd.
Samengevat is het gebruik van de pijltoetsen als volgt:
PIJL RECHTS en PIJL LINKS: vooruit en achteruit in de tijd.
CONTROL+ PIJL-OMHOOG en CONTROL+ PIJL-OMLAAG: navigeer in de partij op een bepaald tijdstip.
PIJL-OMHOOG en PIJL-OMLAAG navigeer tussen de afzonderlijke noten op een bepaald tijdstip.
CONTROL+SHIFT+ PIJL-OMHOOG en CONTROL+SHIFT+ PIJL-OMLAAG: navigeer in akkoordsymbool
Maar zelfs met de mogelijkheid om in de tijd te navigeren, in een enkele partij of in een enkele not, wordt het snel zeer gecompliceerd om met een groot muziekstuk om te gaan, zoals een grote orkest-partituur.
Gelukkig heeft IBOS XML-muzieklezer de mogelijkheid om in detail te kiezen welke informatie precies weergegeven wordt.
Dat is het doel van de derde component: het notenfilter.
Het notenfilter stelt de gevorderde gebruiker in staat om te kiezen welke informatie hij uit het Muziek XML-bestand wil wijzigen of bekijken.
Het notenfilter is een gebruikelijk Windows "checked tree view", waarin de volgende combinaties van toetsen worden gebruikt
Knop |
Functie |
SPATIEBALK |
Selecteer/deselecteer het gekozen aankruisvak |
PIJL-OMHOOG |
Ga een regel naar boven |
PIJL-OMLAAG |
Ga een regel naar beneden |
PIJL-RECHTS |
Klap de boomstructuur uit |
PIJL-LINKS |
Klap de boomstructuur in |
CONTROL+0 |
Deselecteer het gekozen aankruisvak Kopieer de nieuwe waarde naar alle aankuisvakken met dezelfde naam |
CONTROL+1 |
Selecteer het gekozen aankruisvak Kopieer de nieuwe waarde naar alle aankuisvakken met dezelfde naam |
Let op: dit is precies dezelfde methode die gebruikt wordt om de verschillende JAWS-instellingen te maken! Om die reden is deze methode bij de meeste JAWS-gebruikers al bekend.
Door te navigeren in het Notenfilter en de individuele instellingen aan of uit te zetten, kunt u in detail bepalen wat er in de Notenlijst te zien is.
Het Notenfilter heeft op het hoogste niveau 3 keuzes:
Naam |
Functie |
Muziek |
Hier kiest de gebruiker welke partijen van het Muziek XML bestand als muziek via de luidsprekers van de PC afgespeeld worden. |
Tekst |
Hier kiest de gebruiker welke partijen van het Muziek XML bestand als tekst op het beeldscherm van de PC verschijnen en dus als tekst op de aangesloten braille leesregel verschijnen. |
Braille Muziek |
Hier kiest de gebruiker welke partijen van het Muziek XML bestand als braillemuziek op het beeldscherm van de PC verschijnen en in brailleschrift op de aangesloten braille printer verschijnen |
Elk van de drie genoemde keuzes op het hoogste niveau heeft dezelfde structuur De eerste twee sub-items zijn "Geluid" en "Details".
De inhoud van "Geluid""is hetzelfde: namelijk de lijst van instrumenten (inclusief vocaal), zoals deze in het Muziek XML bestand staan. Voor een vierstemming koor zijn dat bijvoorbeeld: "SOPRAAN", "ALT", "TENOR" and "BAS".
Hier bestaat de mogelijkheid te kiezen welk partijen afgespeeld worden, voorgelezen worden of als braillemuziek getoond worden.
De inhoud van "Details" geeft u de mogelijkheid om te selecteren welke details voor de gekozen partijen getoond worden.(sommige items van "Details" zoals "Maatnummer", " akkoorden" en "Notaties" zijn niet gerelateerd aan de individual instrumenten, maar zijn overal van toepassing).
Als voorbeeld: onder "Tekst" kunt u de volgende details selecteren en aan- of uitzetten:
Detail |
Betekenis en voorbeeld |
|---|---|
Maat nummer |
Maatnummer (getoond bij de eerste noot van de maat): "Maat 1" |
akkoord symbolen |
akkoord symbolen, indien beschikbaar: "Gm" or "F7" |
Noten |
Naam van de noot met het voorteken: "C", "C#" or "Db" |
Octaaf |
Octaafnummer bij de noot. Bijvoorbeeld "4" betekent octaaf 4. Octaaf 4 is de C bij het sleutelgat van een piano, 262 Hertz. |
Noot waarde |
Lengte van de noot: "achtste" of "een gepunkteerde kwart" |
Opmerkingen |
Musicale voordracht: "ppp" of "legato" |
Tekst |
De liedtekst, die bij een noot hoort (als dit van toepassing is) |
Meta informatie |
Alle overage informatie |
Bij de keuze "Muziek" and "Braille muziek" zijn er minder details beschikbaar. De behoefte om details te selecteren of te deselecteren is het grootste bij "Tekst" Om muziek in gesproken tekst te beschrijven heb je namelijk meer informatie nodig. Het vraagt namelijk meer inspanning om muziek in gesproken tekst (met een computer stem) te beschrijven dan bij het afspelen van muziek of bij braillemuziek.
Voor de navigatie in het Notenfilter worden zoals genoemd de pijltoetsen gebruikt, op precies dezelfde manier als in de JAWS instellingen. Elke keuze kan aan-of uitgezet worden door de spatiebalk te bedienen.
In aanvulling hierop: u kunt dezelfde partij in alle drie takken van het notenfilter aan of uitzetten met de CONTROL + 1, of CONTROL + 0 toetsen. Dit is een uitbreiding op de standaard WINDOWS functies.
Standaard worden alle partijen en bijna alle details geselecteerd als een Muziek XML bestand net gedownload is.
Een groot gedeelte van de informatie in bladmuziek wordt maar een keer in elke regel getoond, maar is wel van toepassing op alle volgende maten. Bijvoorbeeld: de sleutel, de voortekens (kruisen en mollen), maat en het tempo. Deze kunnen midden in een regel wijzigen.
De statusbalk geeft op elk moment de actuele waarden aan. Omdat de statusbalk onderaan staat, kan deze op elk moment gelezen worden met JAWS met het standard commando INSERT + PAGEDOWN. Let op: door dit commando wijzigt de focus niet.
Elke regel in de notenlijst bevat informatie over alles wat op een bepaald tijdstip gebeurt. Voor muziek met meer partijen, zoals een vierstemmig koor of een orkest kan daardoor zelfs een enkele regel in de notenlijst erg gecompliceerd zijn.
Om die reden is het mogelijk een enkele regel in de notenlijst te splitsen, waardoor het mogelijk is de partijen en de akkoordsymbolen een voor een te bestuderen.
De volgende sneltoetsen worden gebruikt in de detail lijst:
PIJL-OMHOOG of PIJL-OMLAAG om te bladeren in de details.
PIJL-OMHOOG en PIJL-OMLAAG gecombineerd met CONTROL om een enkele regel te splitsen.
ESC om terug te gaan naar het voorafgaande beeld.
Telkens als een detail geselecteerd wordt, wordt het voorgelezen als tekst en afgespeeld als geluid.
Dit geeft veel mogelijkheden om bijvoorbeeld akkoordsymbolen te beluisteren.
Als eeen gedetailleerd overzicht geslecteerd kan worden (door de PIJL-OMHOOG of PIJL-OMLAAG toets, eventueel in combination met een CONTROL toets) zullen soortgelijke details altijd getoond worden, onafhankelijk van het gebruik van de PIJL-OMHOOG if PIJL-OMLAAG.
Na PIJL-OMLAAG wordt het eerste detail getoond, na PIJL-OMHOOG het laatste detail.
Daarna kunt u door de resterende details bladeren met PIJL-OMHOOG of PIJL-OMLAAG of teruggaan met ESC.
ALT + PIJL-OMLAAG toont de status details, startend bij het nummer van de maat.
ALT + PIJLT-OMHOOG toont de status details, startend bij de maatsoort.
Vervolgens kunt u door de resterende details bladeren met PIJL-OMHOOG en PIJL-OMLAAG of teruggaan via ESC.
CONTROL + SHIFT + PIJL-OMLAAG splitst een akkoordsymbool in losse noten, startend bij de hoogste noot.
CONTROL + SHIFT + PIJLT-OMHOOG splitst een akkoord in losse noten startend bij het akkoordsymbool.
Vervolgens kunt u door de resterende details bladeren met PIJL-OMHOOG en PIJL-OMLAAG of teruggaan via ESC.
Voor elke toon binnen het akkoord symbol worden toon en functie getoond: bijvoorbeeld 'vijfde C'.
PIJL-OMLAAG splitst een regel in de notenlijst in losse noten beginnend bij de hoogste noot.
PIJL-OMHOOG splitst de regel in de notenlijst in losse noten beginnend bij de laagst noot
Vervolgens kunt u door de resterende noten bladeren met PIJL-OMHOOG en PIJL-OMLAAG of teruggaan via ESC.
Voor iedere losse noot wordt ook de naam van de partij getoond.
CONTROL + PIJL-OMLAAG splitst de regel in de notenlijst in losse partijen, startend met de eerste partij.
CONTROL + PIJL-OMHOOG LAAG splitst de regel in de notenlijst in losse partijen, startend met de laatste partij.
De gebruiker kan doorgaan met bladeren in de noten met PIJL-OMHOOG of PIJL-OMLAAG of teruggaan via ESC.
Als een geselecteerde partij (bijvoorbeeld voor piano of orgel) verschillende noten bevat, dan kun je door deze noten bladeren:
CONTROL + PIJL-OMLAAG splitst de partij in losse noten startend met de hoogste noot
CONTROL + PIJL- OMHOOG splitst de partij in losse noten startend met de laagste noot
Vervolgens kun je door de resterende noten bladeren met PIJL-OMHOOG of PIJL-OMLAAG of teruggan met ESC.
Zoals we eerder aangaven, is er veel gratis XML-bladmuziek te vinden op internet. Helaas is er geen standaardisatie in de websites en zijn ze in zeer beperkte mate toegankelijk voor blinde of slechtziende mensen. Vaak is de bladmuziek niet verkrijgbaar in het reguliere .XML-formaat, maar in een gecomprimeerd (.MXL) formaat.
Om hieraan tegemoet te komen, heeft IBOS XML-muzieklezer vanaf versie 2.0.0.0 de toepassingen 'importeer transfers' en 'importeer transfers van vandaag' allebei in het menu 'bestand'.
Deze eigenschappen kunnen gebruikt worden om het mogelijk te maken XML-muziekbestanden te importeren vanaf internet.
De procedure is afhankelijk van welke bibliotheek je gebruikt, maar in het algemeen is het:
1. Selecteer op de menubalk 'bibliotheek'
2. Selecteer een bestand uit de lijst, zoals https://musescore.com/sheetmusic
3. Download een of meer XML-muziekbestanden uit de bibliotheek en sla het bestand op met 'opslaan' (niet met 'opslaan als'!)
4. Selecteer 'menubalk. , 'bestand', 'importeer download van vandaag'.
5. De downloads zijn nu verplaatst naar de map 'downloads in IBOS XML-muzieklezer waar ze op de normale manier bereikt kunnen worden.'De IBOS XML-muzieklezer heeft nu het gecomprimeerde formaat (.mxl) omgezet naar het standaard format (.xml).
Er is een optie bij "import de downloads van vandaag", namelijk "ïmporteer downloads", waardoor in detail gekozen kan worden welke bestanden geïmporteerd worden"
De IBOS XML-muzieklezer ondersteunt al langere tijd het tonen van de inhoud van elke regel in de notenlijst als braillemuziek.
Vanaf versie 4.0 is het ook mogelijk de braille bladmuziek te exporteren naar een bestand, dat gebruikt kan worden in de braille notetaker of een brailleprinter.
Door het selecteren (of niet selecteren) van partijen en details kan de gebruiker precies bepalen welke partijen en details als braillemuziek geëxporteerd worden.
Het exporteren van braillemuziek kan op veel verschillende manieren gedaan worden, afhankelijk van de wensen van de gebruiker. De wijze van exporteren wordt bepaald door de parameters:
“Layout”, “Bestands-formaat”, “Braille apparaat type” en “fysieke dimensies”.
Deze instellingen worden in de onderstaande tekst beschreven:
De layout beschrijft de algemene regels voor de logische inhoud van het geexporteerde bestand
Versie 4.0 ondersteunt de volgende layouts:
“IBOS XML-muzieklezer lay-out'
|
Komt overeen met de layout van de notenlijst van de IBOS XML-muzieklezer door een regel braillemuziek te tonen voor elke tel in de muziek |
“BANA 2015 layout” |
Volgt de regels van de “Music Braille Code 2015” van de “Braille Authority of North America” en implementeert interval notatie en In-Accord notatie. |
Als het nodig is kan de IBOS XML-muzieklezer eenvoudig uitgebreid worden door het implementeren van andere lay-outs, bijvoorbeeld een mix van braillemuziek en liedtekst.
Het bestandsformaat vertegenwoordigt de interne representatie van elk braille karakter.
Versie 4.0 ondersteunt “ASCII”, “OctoBraille 1252” en “Unicode”
Versie 5.0 ondersteunt “Braille printer”, “Notetaker”, “Braillo 650 SF” and “Algemene braille printer”.
The user can change the names of the devices, for instance to the name of the user’s own, specific embosser.
Version 4.0 ondersteunt paginabreedte en paginahoogte.
Om de gebruiker te assisteren bij het instellen van al deze prarameters definieert de IBOS XML- muzieklezer 3 profielen, die allemaal starten met standaad waarden
De 3 profielen zijn:
Braille printer |
Karakteristieke parameters voor een braille printer |
Notetaker |
Karakteristieke parameters voor een notetaker |
High speed embosser |
Typical parameters for a high speed embosser. The name “Braille 650 SF” is the name of the high speed embosser used by the NOTA institute in Denmark |
Algemeen braille apparaat |
Kan gebruikt worden voor speciale apparaten of apparat instellingen. Kan ook gebruikt worden als de gebruiker over verschillende brailleprinters beschikt of twee verschillende notetakers. |
Normaalgesproken zullen de standaard waarden van de parameters aan de behoeften van de gebruiker tegemoetkomen. Anders is het mogelijk de instellingen te wijzigen bij het menu 'instellingen'.
Bij het exporteren van de braillemuziek kan de Gebruiker de map specificeren waar het bestand opgeslagen moet worden via de standaard Windows- dialoogp 'opslaan als'.
Standaard worden de braille muziekbestanden opgeslagen worden in een submap van het MusixcXML-bestand, maar het is ook mogelijk de bestanden direct op een USB-stick te zetten, die direct op de notetaker aangesloten kan worden.
Zoals we al aangaven, komt de IBOS XML-muzieklezer layout overeen met de layout van de notenlijst van de IBOS XML-muzieklezer. Een braille muziekregel is gegenereerd voor iedere tel, waarin alle noten van elke partij staan. Elke braille muziekregel komt overeen met een bepaald moment in de bladmuziek, bijvoorbeeld de tweede telt in maat 17.
Er is geen notatie voor het interval of het In- akkoord, de lay-out is alleen bedoeld voor relatief eenvoudige bladmuziek.
Deze lay-out maakt gebruik van intervalnotatie en In- akkoord notatie.
Standaard wordt één braille muziekbestand gegnereerd voor elke partij. Ook wordt er een 'TUTTI' bestand gegenereerd waarin alle partijen van de bladmuziek zijn opgenomen.
Voor 'SATB' koorbestanden (sopraan, alt, tenor, bas) worden ook de volgende bestanden gegenereerd:
Een 'SATB' bestand bevat sopraan, alt, tenor en bas beginnend met de sopraan.
Een 'SA' bestand bevat sopraan en alt beginnend met de sopraan.
Een 'BT' bestand bevat de tenor en bas beginnend met de bas.
Een 'SATB' bladmuziek bestand genereert dus 8 braille muziekbestanden.
S, A, T, B, SA, BT en TUTTI
Deze bestanden worden (binnen enkele seconden) gegenereerd in de map naast het muziek XML-bestand.
De gebruiker kan dan de gewenste bestanden printen via
“bestand” → “Print Muziek Braillebestand op brailleprinter”
Of kopiëren naar zijn notetaker apparaat via
“bestand” → “kopiëren braille Muziekbestand naar Braille-apparaat...”
De gebruiker kan het pad en de naam van het gegenereerde braille muziekbestand selecteren door gebruik te maken van de standaard Windows dialoog 'opslaan als'.
Standaard worden de braille muziekbestanden opgeslagen worden in een submap van het MusixcXML-bestand, maar vaak is het comfortabeler om het bestand direct op te slaan op een USB stick, die direct aan de notetaker wordt aangesloten of gebruikt wordt door een programma dat in staat is braillemuziek op een brailleprinter te printen.
Starting with version 5.0.0.0 the user can also browse the contents of the Music Braille files generated by opening them one at a time by “IBOS Music Braille Reader”
Dit wordt gedaan via “Bestanden” → “Print muziekbraille op brailleprinter” dat weer twee sub-items bevat:
Via Windows print-dialoog |
De gebruiker selecteert eerst welke van de zojuist gegenereerde braille muziekbestanden afgedukt moeten worden, gebruik makend van de standaards Windows dialoog "open" Vervolgens wordt de braille-printer geselecteerd via de standard Windows afdrukken dialoog. Dit is veruit de meest gebruikersvriendelijke method. Maar deze kan alleen gebruikt worden als de printer door Windows al seen standard Windows printer herkend wordt. |
Via extern programma |
Hier start de gebruiker eerst het printprogramma, dat door de leverancier van de printer geleverd is. De gebruiker moet vervolgens het bestand of bestanden die afgedrukt moet(en) worden selcteren, gebruikmakend van het printerprogramma. Het pad naar het printprogramma kan ingesteld worden in: Instellingen → Instellingen voor brailleprinter → pad naar programma brailleprinter Dit pad wordt standard gezet op[ het standard pad naar het "IbPrint” printerprogramma van “Index Braille” |
Dit wordt gedaan via
“Bestanden” → “Kopieer braillemuziekbestand naar Braille apparaat met Windows Explorer”
Windows Explorer zal het pad openen naar de map waarin de meest recente gemaakte braillemuziekbestanden zijn geplaatst. De gebruiker kan dan verdere acties specificeren.
Opmerking: de lijst met sneltoetsen zal waarschijnlijk veranderen als het project vordert, maar is hier weergegeven voor versie 2.0.0.0.
De volgende standaard Windows sneltoetsen kunnen gebruikt worden:
Toetsen |
Functie |
CTRL + O |
Start bestand openen dialoog |
CONTROL + P |
Druk braillemuziek bestand af op brailleprinter via de Windows afdruk dialoog |
ALT + F4 |
Sluit het programma |
ALT |
Ga naar de menubalk |
TAB |
Schakel tussen Notenlijst en Notenfilter |
ESC |
Stop de lopende actie/ ga terug. |
CONTROL + HOME |
Ga naar de bovenste regel |
CONTROL + END |
|
WINDOWS + PIJL-OMHOOG |
Open het venster (gemaximaliseerd) |
WINDOWS + PIJL-OMLAAG |
Open het venster (normaal format) |
De volgende standaard JAWS sneltoetsen kunnen gebruikt worden:
Toetsen |
Functie |
INSERT + SPATIEBALK gevolgd door de letter S |
Schakelt JAWS spraak aan of uit |
INSERT + PAGEDOWN |
Lees de statusregel (met behoud van focus) |
INSERT + T |
Lees de titelregel (met behoud van focus) De titelregel bevat de naam van het programma, de naam van het muziek XML-bestand en overige relevante informatie over het muziekstuk. |
INSERT + B |
Lees de huidige berichtenbox. |
De volgende speciale sneltoetsen en commando's kunnen worden gebruikt in combinatie met de Note Score:
Toetsen |
Functie |
PIJL-LINKS |
Selecteer de vorige noot |
PIJL-RECHTS |
Selecteer de volgende noot |
CONTROL+ PIJL-LINKS |
Selecteer de vorige maat |
CONTROL+ PIJL-RECHTS |
Selecteer de volgende maat |
PIJL-OMLAAG |
Selecteer de volgende toon in een enkele partij of akkoord. |
PIJL-OMHOOG |
Selecteer de vorige toon in een enkele partij of akkoord. |
CONTROL+ PIJL-OMLAAG |
Selecteer de eerste partij. |
CONTROL + PIJL-OMHOOG |
Selecteer de laatste partij |
CONTROL+SHIFT+PIJL-OMLAAG |
Toon akkoordsymbool beginnend met de hoogste toon |
CONTROL+SHIFT+PIJL-OMHOOG |
Toon akkoordsymbool beginnend met de naam van het akkoord |
ALT+PIJL-OMLAAG |
Toon status details beginnend met de volledige maat informatie |
ALT+PIJL-OMHOOG |
Toon status informatie beginnend met de maatsoort |
CONTROL + I |
Toon de instrumentenlijst |
CTRL + P |
Start afspelen |
CTRL + SHIFT + P |
Stop afspelen |
SPATIEBALK |
Schakel tussen Start afspelen en stop afspelen |
Tn ENTER |
Zet het tempo voor afspelen op n% van het tempo dat in het bestand staat |
Rn,m ENTER |
Herhaal van tel n tot en met tel m |
CONTROL+Gn ENTER |
Ga naar maat n |
ESC |
Stop afspelen |
CONTROL+PAGEUP |
Verhoog tempo afspelen |
CONTROL+PAGEDOWN |
Verlaag tempo afspelen |
De volgende speciale sneltoetsen kunnen worden gebruikt bij het wijzigen van het notenfilter:
Toetsen |
Functie |
(No shortcut) |
Wijzig het notenfilter na uitklappen |
CONTROL + F |
Wijzig het noten filter |
CONTROL + M |
Wijzig de afspeelinstellingen |
CONTRTOL + T |
Wijzig de wijze waarop de tekst wordt weergegeven |
CONTROL + B |
Wijzig de wijze waarop de braillemuziek wordt weergegeven |
(No shortcut) |
Wijzig partijen |
(No shortcut) |
Wijzig details |
SPATIEBALK |
Schakel tussen waarde aan en uit |
CONTROL + 0 |
Deselecteer het gemarkeerde instrument of detail overal |
CONTROL + 1 |
Schakel het gemarkeerde instrument of detail in |
De IBOS XML-muzieklezer is vanaf het begin ontworpen voor het gebruik van de Windows-functie 'localisation'. Dit betekent dat de taal van de gebruikersinterface wordt aangepast aan de taal die u heeft ingesteld op uw PC. Dit is gedaan omdat we weten dat het aantal Deens sprekende gebruikers voor sommige functies, zoals braillemuziek, erg beperkt is. Door 'localisation' is het programma ook voor de veel grotere groep van Engelstaligen te gebruiken.
Het programma wordt altijd gedistribueerd en geïnstalleerd met de Engelse naam
"IBOS MusicXmlReader.exe".
Alle overige teksten in de gebruikersinterface inclusief de naam van het programma, zijn 'located', ze verschijnen dus in het Deens voor een gebruiker die Deens als standaardtaal heeft ingesteld, in het Engels voor een gebruiker die Engels als standaardtaal heeft ingesteld. Vanaf versie 4.0 is IBOS XML-muzieklezer ook 'located' in de Nederlandse taal!
De 'localisation'naar het Engels en naar het Nederlands zijn nog niet uitvoerig getest.
Het is een overzienbare inspanning om te 'locaten' naar andere talen zoals Zweeds, Noors, Duits of Frans.
Vanaf versie 2.0.0.0 is IBOS XML-muzieklezer geoptimaliseerd zodat deze gebruikt kan worden met alleen een Perkins toetsenbord.
Het is duidelijk dat het onmogelijk is om IBOS XML-muzieklezer met alle bestaande producten te testen. Tot nu toe er goede resultaten behaald met de Focus 14, Braillant en Braillenote touch. Op langere termijn zal het mogelijk zijn de IBOS XML-muzieklezer te gebruiken zonder het gebruik van een pc, bijvoorbeeld op de Eibraille 14 en Braillenote touch.
Zoals eerder genoemd is IBOS XML-muzieklezer van het begin af aan bedoeld voor blinde en slechtziende gebruikers. Om die reden voorziet het programma de gebruiker van alle belangrijke informatie. Een deel van deze algemene informatie wordt óók door Jaws toegevoegd en voorgelezen waardoor u een deel van de informatie dubbel krijgt. Dit geldt onder meer voor
"de keuzelijst"
"regel 7 van regel 45".
Gelukkig is het mogelijk om JAWS zo in te stellen dat JAWS deze informatie niet voorleest. Dit is in detail beschreven in de installatiehandleiding voor IBOS XML-muzieklezer.